maandag 11 april 2011

Het leven aan boord van slavenschepen

Veel mensen met roots in de West hebben voorouders die slaaf waren. Voor hen en alle anderen die geïnteresseerd zijn in die periode uit de geschiedenis is het van belang een goed beeld te hebben van o.a. de trans-Atlantische slaventransporten.
De nieuwe Leidse hoogleraar Zeegeschiedenis Henk den Heijer stelt in zijn op 11 april 2011 gehouden oratie dat in recente publicaties over slavenhandel dezelfde retorische wapens worden gebruikt als twee eeuwen geleden in de strijd om de afschaffing van de Britse slavenhandel. 'Het is een beladen onderwerp, maar dat mag een historicus niet belemmeren om zo zorgvuldig en onpartijdig mogelijk onderzoek te doen’, aldus de nieuwe hoogleraar.  Professor Den Heijer betoogt m.a.w. dat het huidige beeld van de slavenhandel en de omstandigheden op de slavenschepen in hoge mate wordt gekleurd door hetgeen is beweerd in geschriften die tot doel hadden om bij te dragen aan de afschaffing van de slavernij. Hoewel dat destijds een loffelijk streven was zijn die documenten niet de beste bron voor de hedendaagse historicus.

In de tweede helft van de 18e eeuw was de Middelburgse Commercie Compagnie (MCC) de grootste Nederlandse handelaar in slaven. De archieven van die Compagnie zijn goeddeels bewaard gebleven, en daaruit valt een hoop te leren over de werkelijke omstandigheden tijdens de trans-Atlantische slaventransporten. Het noopt in ieder geval tot enige nuancering van het heersende beeld. De slaven lagen niet schouder aan schouder benedendeks gedurende de overtocht, zoals op de bekende afbeelding van het beruchte Engelse slavenschip de Brookes (zie afb.). Dat was ook economisch niet slim, want de 'handelswaar' diende gezond en wel op de markt aan de andere zijde van de oceaan aan te komen. De slaven werden geregeld gelucht en kregen voldoende bewegingsvrijheid om gezond de overkant te bereiken. Een citaat uit de oratie: "Op Zeeuwse slavenschepen kwamen geweld en seksueel misbruik van slavinnen ook voor, maar veel vaker verliepen slavenreizen - natuurlijk in de context van de achttiende eeuw - ‘normaal’. We weten inmiddels iets meer van wat zich aan boord van die schepen heeft afgespeeld. Er is echter nog veel onderzoek nodig om het beeld scherper te krijgen." Vast staat wel dat misdragingen van opvarenden op de schepen van de MCC niet werden getolereerd en van hogerhand bestreden.

Slavenschip de Brookes
In het NRC van 11 april noteert redacteur Dirk Vlasblom naar aanleiding van het meer genuanceerde beeld dat Den Heijer schetst nog het volgende citaat:  "Dat betekent niet dat er geen misstanden waren, maar misbruik en onderdrukking waren geen schering en inslag. Vaak stierven er procentueel gezien meer bemanningsleden dan slaven, omdat die laatsten alleen aan boord bleven tijdens de oversteek van Afrika naar de West, gemiddeld acht weken. Bemanningsleden voeren mee van Europa naar Afrika, van Afrika naar Amerika en weer naar Europa. De Doodsoorzaken onderweg waren vooral dysenterie en waterpokken."

Op de website van de Universiteit Leiden kun je méér lezen over Henk den Heijer en zijn oratie. De oratie Het slavenschip kan integraal als pdf worden gedownload.

Zie ook inventaris MCC in archieven.nl. Het archief van het MCC wordt binnenkort toegevoegd aan het Memory of the World Register van de Unesco. (Bron: NRC 11 april 2011)
Zie website Zeeuws Archief over Unesco-nominatie
Zie ook geschiedenisvanzeeland.nl over Zeeuwse slavenhandel.

Zie ook artikel Geschiedenis.nl van 18 april 2011.

2 opmerkingen:

  1. Waarom werden de slaven zo ingescheept?
    en Hoe zullen de slavn deze situatie heen ervaren?

    BeantwoordenVerwijderen
  2. voor hun zou het een hel zijn geweest.je wordt uit je land gerukt en van je familie. in een bood gezet met nog meer andere. dat moet een hel zijn geweest voor die mensen. geen woorden voor.
    waarom zou dit zijn geweest allemaal om geld, hoe meer tegelijk er op een bood kon hoe meer geld.is handel geweest die tijd.ongelofelijk.

    BeantwoordenVerwijderen