VOC en Ceylon ca. 1765, in dissertatie over Iman Wilhelm Falck

Onlangs promoveerde Frits van Dulm aan de Universiteit op een biografie van Iman Wilhelm Falck (1736-1785). Uitgeverij Verloren heeft een Nederlandse handelseditie van de dissertatie uitgegeven.

Iman Wilhelm Falck verhuisde als jongeling van Ceylon, het huidige Sri Lanka, naar Utrecht, waar hij rechten studeerde. Hij koos niet voor een bestuurlijke loopbaan in de Republiek, maar voor een ongewisse carrière in Azië. In 1765 werd hij benoemd tot gouverneur van de VOC-vestiging Ceylon, waar hij een einde maakte aan de oorlog met het binnenlandse koninkrijk Kandy. Gedurende twintig jaar toonde hij een eigenzinnige visie op de te volgen politiek ten opzichte van de opdringende Britse macht in India. Zijn matige gezondheid en grote teleurstelling over het weinig krachtige Nederlandse optreden tijdens de Vierde Engelse Oorlog deden hem afzien van een verdere carrière in Batavia. Deze biografie van Falck, gebaseerd op vele herontdekte archieven, geeft een interessant beeld van zijn leven als diplomaat, zijn familieachtergronden, netwerken en intriges en van de handel en de binnen- en buitenlandse politiek in de achttiende eeuw.

Ceylon ca. 1765

Het boek is zeker ook interessant voor (familie-)historici die zich een beeld willen vormen van het leven van Europeanen in Ceylon en India in de tweede helft van de 18e eeuw. In het boek niet alleen ook een beknopte stamboom Falxck, maar ook een overzicht van de jaargenoten van Iman Wilhelm Falck aan de Universiteit van Utrecht (1756) en een overzicht van VOC-gouverneurs en directeuren van Ceylon en onderhorigheden 1697-1796. Handig zijn vooral ook de kaartjes van Ceylon en India met daarop alle relevante plaatsnamen die je in bronnen uit die tijd kunt tegenkomen. (Zie voorbeeld)

Frits van Dulm, 'Zonder eigen gewinne en glorie'. Mr. Iman Wilhelm Falck (1736-1785), gouverneur en directeur van Ceylon en Onderhorigheden, Uitgeverij Verloren 2012, genaaid harde kaft, 453 pag.'s, ISBN 9789087042738, prijs € 45,-.

Op de website van de Universiteit Leiden zal een Engelstalige versie van de dissertatie integraal als PDF in te zien zijn vanaf 9 februari 2014. De genoemde kaartjes, het CV van de auteur en een overzicht van de inhoud zijn nu al digitaal in te zien.

Boek: Het land van zijn vader. Een Marokkaanse familiegeschiedenis

Volkskrant-journaliste Greta Riemersma en haar man Saïd kenden elkaar dertien jaar toen ze in 2007 samen met hun drie kinderen naar Marokko emigreerden. Teruggekeerd in zijn geboorteplaats nabij rabat blijkt Saïd nauwelijks iets te weten van zijn familiegeschiedenis. Zijn vader wilde nooit over het verleden praten. ‘Een kameel kijkt niet achterom.’

Greta Riemersma besluit op zoek te gaan naar de geschiedenis van haar man. Zijn vader Ider was de zoon van een kamelenhandelaar, die eerst aan Franse zijde meevocht tegen de nazi’s en daarna tegen de Fransen voor onafhankelijkheid. Hij trouwde met Saïds moeder toen zij 13 jaar was en keerde vervolgens als gastarbeider terug naar Frankrijk. Terwijl ze het verhaal van haar schoonouders reconstrueert, wordt haar echtgenoot geconfronteerd met een emigrantenverleden dat hij altijd, net als zijn vader, uit de weg ging.

Het land van zijn vader vertelt een intrigerende familiegeschiedenis, tegen het decor van een veranderend Marokko. Voor veel mensen met Marokkaanse roots zal dit boek veel inspiratie kunnen bieden. Het boek is genomineerd voor M.J. Brusseprijs 2012.

Greta Riemersma, Het land van zijn vader. Een Marokkaanse familiegeschiedenis, Uitgeverij Podium 2011, 334 pag.'s,  ISBN 978 9057 594 38 0, prijs € 19,50.

Boek: De Spaghettiflat, Little Italy in de polder

Niet nieuw, maar zeker nog het signaleren waard: De Spaghettiflat.
In de wijk Poelenburg in Zaandam vestigden zich eind jaren vijftig honderden Italianen in dezelfde flat, die al ras de naam Spaghettiflat kreeg. In het gelijknamige boek schets Daniela Tasca de lotgevallen van de bewoners.

De eerste Italianen die zich begin jaren zestig in de Spaghettiflat vestigden, werkten voornamelijk bij de Amsterdamsche Droogdok-Maatschappij. De ADM beheerde de woningen op de hoek van de Clusiusstraat en de Poelenburg in Zaandam. De leden van deze hechte gemeenschap maakten zich geleidelijk aan de Nederlandse taal en leefwijze eigen, zonder te vergeten dat ze hun wortels hadden in Puglia of Campania, in Napels of in Caserta.

Daniela Tasca (Palermo, 1966) woont sinds 1989 in Nederland. Ze studeerde in Palermo en Amsterdam cum laude af in Engels en taalkunde. Ze is werkzaam als tv-programmamaker en journalist en schrijft theaterstukken. In 2007 verscheen de documentaire De Spaghettiflat. Little Italy in de polder, die ze samen met Tonino Boniotti maakte.
Het boek De Spaghettiflat. Little Italy in de polder is de afsluiting van dat project. Het is een uitgave van Stichting Uitgeverij Noord-Holland (ISBN 978 90 78381 37 2), telt 112 pagina's en kost € 15,-.

Daniela Tasca zal ook een bijdrage leveren aan het Jaarboek CBG van 2012 dat de titel en thema Over de Grens zal hebben.

Zie ook eerdere bijdragen aan Migranten dossier@CBG over Italië.

Boek: Een Molukse thuishaven aan de Hollandse IJssel

In 1961 kwamen 140 Molukse gezinnen in het dorp Moordrecht wonen, nu gemeente Zuidplas. De Rijksoverheid bouwde voor hen een speciale wijk, de zogeheten Ambonwijk. De overheid onderschreef het belang van Molukkers om bij elkaar te kunnen wonen zodat zij hun eigen identiteit konden behouden.

In de afgelopen vijftig jaar heeft de Molukse gemeenschap haar hoogtepunten en dieptepunten gekend. Het is dan ook goed dat er zoveel mogelijk wordt geregistreerd en bewaard voor de huidige bewoners en vooral voor latere generaties en geïnteresseerden. Dit is gebeurd via interviews en een boek waarin onder meer persoonlijke ervaringen zijn vastgelegd.

Een Molukse thuishaven aan de Hollandse IJssel omvat een beschrijving van de geschiedenis van 50 jaar Molukkers in Moordrecht. Om het verhaal niet alleen voor, maar ook door de mensen zelf te laten vertellen, zijn gedurende de periode 2009-2011 verschillende bewoners van de Molukse wijk en andere betrokkenen geïnterviewd. De interviews vormen een groot deel van het verhaal van 50 jaar Molukkers in Moordrecht. Hiernaast is gebruik gemaakt van literatuur, tijdschriften, kranten, verslagen, rapporten, foto's en aanvullend archiefmateriaal.


R.R.F. (Ron) Habiboe, Een Molukse thuishaven aan de Hollandse IJssel. 50 jaar Molukkers in Moordrecht 1961-2011, een uitgave van Streekarchief Midden-Nederland, 2012, 176 pag's, ISBN 978 90 902 6598 8, prijs € 15,- Het boek kan ook online worden besteld: hier en hier.

Auteur Ron Habiboe schreef voor het Centraal Bureau voor Genealogie eerder Silsilah Maluku dat verscheen als Deel 1 in de serie Voorouders van Verre. Silsilah Maluku is een handleiding voor onderzoek naar Molukse voorouders. Zie een eerdere bijdrage aan Migranten dossier@CBG.

Boek: "De mytische oom" in Amerika

Bij de Arbeiderspers verscheen zojuist het boek De mytische oom van Mariët Meester. Dit boek past naadloos in de recente hoos van familiehistorische non-fictie. Deze keer speelt het thema migratie een belangrijke rol, waarbij vooral de grote verschillen tussen de leefstijl en leefwereld van de Europese en de Amerikaanse familie opvalt.

Schrijfster Mariët Meester ging op zoek naar haar 'mythische' oom Peter Maystar (verengelst Meester), die in de jaren vijftig naar de Verenigde Staten emigreerde. Ze vertelt in afwisselende hoofdstukken over hem en de familie Meester in Groningen en overzee vanaf het einde van de Tweede Wereldoorlog, de emigratie in 1953 naar Grand Rapids, Michigan, zijn bestaan als arts en de latere vestiging in het overwegend christelijke Lynden, Washington in 1984. De hoofdstukken over het verleden worden afgewisseld door die van het heden ten tijde van het bezoek van de schrijfster aan haar Amerikaanse familie. De 'historische' hoofdstukken zijn verhalend in tegenstelling tot die van het heden, die feitelijk en tamelijk koel afstandelijk worden verteld, met name als de orthodox vrijgemaakt-gereformeerde leefwereld van haar familie, waar geloof en kerk een grote rol spelen, in het geding komt. Een fragmentstamboom, migratieliteratuur en afkortingen van Amerikaanse kerkgenootschappen vullen deze Nederlands-Amerikaanse familiegeschiedenis aan. Veel voorkomende Nederlandse familienamen zijn onder andere Eppens, Flikweert, Struiksma en Hoeksema, maar schrijfster heeft de meeste namen vanwege privacyredenen veranderd.

Voor familiehistorici, en zeker mensen met een geëmigreerde Amerikaanse tak, kan het boek een bron van inspiratie zijn.

Mariet Meester, De mythische oom. Nederlandse immigranten in Amerika. Een bloedband, Arbeiderspers (2012), 288 pag.'s, prijs € 19,95, ISBN 978 90 295 7865 3. Zie website Arbeiderspers.

De lotgevallen van de laatste predikanten van Formosa

In het Tijdschrift voor Nederlandse Kerkgeschiedenis, jaargang 14 nr. 4 (2011), staat een boeiend artikel over het lot van de laatste Nederlandse predikanten op Formosa, nadat in maart 1661 Chinezen onder leiding van de legendarische Coxinga (de Chinese legerleider Zheng Chenggong) Formosa binnenvielen. Tussen maart 1661 en 10 februari 1662 veroverde Coxinga heel Formosa. Op de laatstgenoemde datum viel Fort Zeelandia en werd de VOC definitief verdreven van het eiland.

Albrecht Herport - Slag om Zeelandia

Het gaat in het artikel over zes predikanten, waarvan de meesten het er niet levend van af brachten. Alleen Marcius Masius en Johannes Cruijff wisten het eiland levend te verlaten. De andere vier was een minder gunstig lot beschoren. Antonius Hantbroeck werd op 21 oktober 1661 onthoofd, Petrus Mus stierf waarschijnlijk op 14 mei 1661 aan het kruis, Leonardus Kampen zou in Chinese gevangenschap na begin 1666 zijn overleden en Arnoldus Winsemius is waarschijnlijk ongeveer gelijktijdig met Antonius Hantbroeck gedood. De verovering van Formosa door de Chinezen kostte ook nogal wat andere Hollanders het leven, waarbij eveneens onthoofding en kruisiging voorkwamen.

Henk Florijn, De laatste Nederlandse predikanten op Formosa, in: Tijdschrift voor Nederlandse Kerkgeschiedenis (TNK), jaargang 14 (2011) nr. 4, pag. 146-153.

TNK wordt uitgegeven door de Vereniging voor Nederlandse Kerkgeschiedenis (VNK) en verschijnt 4 keer per jaar. Leden VNK betalen € 25,- contributie per jaar en ontvangen het tijdschrift kostenloos. Niet-leden kunnen losse nummers bestellen voor € 5,- ex. verzendkosten. Op de website van VNK wordt van ieder nummer van TNK een inhoudsopgave gegeven.

Nieuw zwartboek van Nederland overzee

Veel migratiebewegingen en bijbehorende stukken familiegeschiedenis zijn niet te begrijpen zonder min of meer uitgebreid stil te staan bij de geschiedenis van de voormalige Nederlandse overzeese gebiedsdelen in De Oost en De West en de bijbehorende internationale handel, slavenhandel, kaapvaart, plundering, afpersing, opiumhandel, cultuurstelsel, oorlog en handjeklap. De slavernij is onlangs veel besproken naar aanleiding van de gelijknamige tv-serie.

Onlangs verscheen van de hand van Ewald Vanvugt een boeiend overzicht dat zeker zal voorzien in een behoefte: Nieuw Zwartboek van Nederland overzee. Dit is een veel vermeerderde editie van het eerder gepubliceerde Zwartboek van Nederland overzee en geeft naast de slavernij ook een uitvoerig overzicht van andere pijnlijke onderdelen van de Nederlandse overzeese geschiedenis. De volgende onderwerpen passeren de revue:

• de Vereenigde Oost-Indische Compagnie (VOC)
• de West-Indische Compagnie (WIC)
• de eeuwen van kaapvaart en piraterij
• de massale mensenhandel in de Oost en de West
• Pax Neerlandica en de vele Nederlandse aanvalsoorlogen
• de staatsinkomsten uit opium in Nederlandsch-Indië
• het geroofde exotische cultuurgoed in de rijksmusea
• het opiumfortuin van het Nederlandse koningshuis
• en andere pijlers van onze welvaart en beschaving.

Over het voorgaande Zwartboek van Nederland Overzee, dat in 2002 verscheen, schreeft het NRC:

Opzet en ondertitel doen vermoeden dat ook dit `Zwartboek` gekleurd zal zijn door morele verontwaardiging. Verrassend genoeg blijkt dat niet het geval. Vanvugt geeft zakelijke beschrijvingen, die hij ondanks veel feitelijke informatie aangenaam leesbaar weet te houden. Zijn stellingname schuilt in het thema, niet in de toon. Alleen als standbeelden ter sprake komen, ontsnapt Vanvugt (die eerder een boek publiceerde over koloniale monumenten) een – zeer milde – sneer. Bijvoorbeeld over het beeld van de jongens van Bontekoe in Hoorn: `De beeldengroep is een mooi en tastbaar voorbeeld van de algemeen gangbare `cultuur-toeristische` visie op het VOC-verleden als een stoer maar vriendelijk, zelfs knus kinderboek.` Vanvugts bescheiden moralisme geldt niet het verleden zelf, maar de wijze waarop het in steen wordt vereeuwigd.

Ewald Vanvugt, Nieuw zwartboek van Nederland. Wat iedere Nederlander moet weten, Uitgeverij Aspekt (Soesterberg 2011), 574 pag.'s, ISBN 9789461530875, prijs € 27,95.